شیر پیسوار چیست و چه تفاوتی با شیر معمولی دارد؟

یک شیر روشویی چکه می کند. برای تعویض کارتریج باید آب را قطع کنید. اگر پیسوار زیر روشویی نصب شده باشد، کار پنج دقیقه طول می کشد. اگر نصب نشده باشد، باید شیر اصلی کل واحد را ببندید و تا وقتی کار تمام نشده، هیچ کس در خانه آب ندارد. در ساختمان های قدیمی تر گاهی حتی باید کلید اصلی کل ساختمان بسته شود.

همین یک قطعه کوچک برنجی، تفاوت بین یک تعمیر ساده و یک روز تعطیل شدن آب خانه است. در این مقاله دقیقا می بینید پیسوار چیست، چطور کار می کند، چرا با شیر معمولی فرق دارد، چه مدلی برای چه جایی مناسب است و موقع خرید و نصب کجاها اشتباه می شود.

شیر پیسوار چیست؟

پیسوار یک شیر قطع و وصل کوچک و زاویه دار است که روی خط انشعاب آب و درست قبل از وسیله بهداشتی نصب می شود. ورودی آن به لوله داخل دیوار وصل است و خروجی آن با یک شلنگ رابط به شیر روشویی، شیر توالت، فلاش تانک، ماشین لباسشویی یا ماشین ظرفشویی می رود.

کارش را می شود در یک جمله گفت: قطع کردن آب یک وسیله، بدون قطع کردن آب بقیه خانه.

در متون فنی انگلیسی به آن Angle Valve یا Angle Stop Valve گفته می شود. بدنه اش به شکل حرف L است، یعنی ورودی و خروجی نسبت به هم زاویه ۹۰ درجه دارند. همین شکل باعث می شود در فضای تنگ زیر کابینت یا پشت توالت فرنگی جا بگیرد، جایی که یک شیر مستقیم اصلا نمی نشیند.

چرا به آن پیسوار می گویند؟

نام پیسوار در بازار تاسیسات ایران کاملا جا افتاده است. رایج ترین توضیحی که در منابع فارسی برای ریشه آن گفته می شود، ارتباط با واژه فرانسوی Pissoir است؛ اصطلاحی که در گذشته برای شیر کوچک سرویس بهداشتی به کار می رفت و کم کم به کل این خانواده تعمیم پیدا کرد. در بازار با چند اسم دیگر هم می شنوید:

• شیر گوشه ای یا شیر زاویه ای، به خاطر بدنه ۹۰ درجه
• شیر قطع کن یا شیر انشعاب، به خاطر کارکردش
• پیسوال، که تلفظ غلط رایج همان پیسوار است

تفاوت شیر پیسوار با شیر معمولی در یک نگاه

هر دو شیر آب هستند، ولی برای دو کار کاملا متفاوت ساخته شده اند. جدول زیر تفاوت را روشن می کند:

جدول ۱: مقایسه کارکردی شیر پیسوار و شیرآلات مصرفی ساختمان

خلاصه اش این است: شیر معمولی برای مصرف ساخته شده و پیسوار برای کنترل. به همین دلیل هم وقتی برای سرویس بهداشتی خرید می کنید، انتخاب شیر روشویی یک تصمیم است و انتخاب پیسوار پشت آن یک تصمیم جدا. این دو جای هم را نمی گیرند.

شیر پیسوار چطور کار می کند؟

مکانیزم داخلی پیسوار دو نوع رایج دارد و همین دو نوع، تفاوت اصلی کیفیت و طول عمر را می سازد.

۱. پیسوار سرامیکی (ربع گرد)

داخل این مدل دو دیسک سرامیکی روی هم قرار دارند و هر دیسک یک منفذ دارد. وقتی دسته را یک چهارم دور (۹۰ درجه) می چرخانید، منافذ روی هم می افتند و آب عبور می کند. یک چهارم دور برعکس، منافذ از هم فاصله می گیرند و مسیر بسته می شود.

• باز و بسته شدن سریع و قطعی
• واشر لاستیکی مصرفی ندارد که با گذر زمان خشک شود
• در برابر رسوب آب سخت مقاوم تر است
• قیمت بالاتر

همان تکنولوژی دیسک سرامیکی که در کارتریج شیرآلات استفاده می شود، در ابعاد کوچک تر داخل پیسوار سرامیکی هم به کار رفته است.

۲. پیسوار واشری (چند دور چرخش)

مدل قدیمی تر و ارزان تر. یک محور پیچی با یک واشر لاستیکی در انتها دارد. دسته را چند دور می چرخانید تا واشر روی نشیمنگاه بنشیند و آب قطع شود.

• ارزان تر و در دسترس تر
• واشر با گذر زمان سفت و خشک می شود
• اگر سال ها دست نخورده بماند، معمولا موقع باز کردن گیر می کند یا شروع به چکه می کند
• قابل تعمیر است، فقط واشر عوض می شود

جدول ۲: مقایسه دو مکانیزم رایج شیر پیسوار

ویدیو: کاربرد و نحوه تعویض شیر پیسوار

در این ویدیو کارکرد پیسوار و مراحل عملی تعویض آن به صورت تصویری نشان داده شده است.

انواع شیر پیسوار

بر اساس تعداد خروجی

• تک راهه: یک ورودی و یک خروجی. رایج ترین حالت برای روشویی، توالت و فلاش تانک.
• دو راهه: یک ورودی و دو خروجی مستقل با دو دسته جدا. مثلا وقتی از یک انشعاب هم شیر توالت تغذیه می شود و هم ماشین لباسشویی.
• سه راهه: کمتر رایج، بیشتر در آشپزخانه هایی که ماشین ظرفشویی و شیر تصفیه هم دارند.

بر اساس جنس بدنه

جدول ۳: مواد رایج بدنه شیرآلات و اتصالات ساختمانی

چرا برنج؟ چون در معرض آب دائمی و فشار خط، این آلیاژ ترکیب متعادلی از استحکام، دقت ماشین کاری و مقاومت در برابر خوردگی دارد. اگر می خواهید دقیق تر بدانید چرا برنج در تاسیسات آب حرف اول را می زند، مقاله آلیاژ برنج در شیرآلات همین موضوع را باز کرده است.

بر اساس نوع اتصال و سایز

در بازار ایران چند ترکیب پرتکرار وجود دارد:

جدول ۴: ترکیب های رایج سایز در بازار تاسیسات ایران. پیش از خرید حتما سایز رزوه خروجی دیوار خود را اندازه بگیرید.

در استاندارد اروپایی EN 1213، شیرهای قطع کن آلیاژ مسی برای آب آشامیدنی ساختمان در محدوده DN 10 تا DN 100، فشار نامی PN 10 (معادل ده بار) و دمای توزیع تا ۶۵ درجه سانتی گراد تعریف شده اند؛ با امکان نوسان موقتی تا ۹۵ درجه به مدت حداکثر یک ساعت. رزوه ها هم بر پایه ISO 228-1 و ISO 7-1 تعریف می شوند، که همان مبنایی است که رزوه های بازار داخلی هم روی آن ساخته می شوند.

منبع: شرح استاندارد BS EN 1213:2000

پیسوار در کدام نقاط خانه نصب می شود؟

هر نقطه ای که وسیله ای به آب وصل می شود و روزی نیاز به تعمیر یا تعویض پیدا می کند، جای پیسوار است:

• زیر کاسه روشویی: دو عدد، یکی برای آب سرد و یکی برای آب گرم
• کنار توالت فرنگی یا ایرانی: برای شیر توالت و فلاش تانک
• ورودی فلاش تانک: ضروری است، چون فلوتر و شیر ورودی مخزن قطعات مصرفی هستند
• پشت ماشین لباسشویی و ظرفشویی: پرخطرترین نقطه خانه از نظر نشتی
• زیر سینک آشپزخانه: پیش از شیر ظرفشویی
• ورودی و خروجی آبگرمکن
• پیش از دستگاه تصفیه آب خانگی

نکته ویژه شیرآلات توکار

در سرویس های مدرن که شیرآلات توکار استفاده می شود، جعبه شیر داخل دیوار دفن می شود. اینجا اهمیت پیسوار چند برابر است. اگر روزی کارتریج داخل جعبه توکار مشکل پیدا کند، بدون یک نقطه قطع مستقل، تنها راه بستن کلید اصلی واحد است. برندهایی مثل شیرآلات شودر در مجموعه های توکار خود پیش بینی های لازم را دارند، ولی خط انشعاب پیش از جعبه هم باید قابل قطع باشد.

همین منطق برای فلاش تانک های توکار هم صدق می کند. وقتی مخزن پشت دیوار می رود، بدون شیر قطع مستقل، هر سرویس دوره ای تبدیل به یک عملیات می شود. مدل های حرفه ای مثل محصولات فلاش تانک ایمن آب (سارودی) معمولا دریچه بازدید دارند تا شیر ورودی از پشت صفحه کلید در دسترس بماند.

چرا نبود پیسوار گران تمام می شود؟

این بخش را با عدد جلو می بریم، چون قانع کننده تر از توصیه است.

منبع ارقام نشت: برنامه WaterSense سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا. مقادیر از گالن به لیتر تبدیل شده است.

حالا سراغ هزینه خرابی برویم. موسسه IBHS پرونده های بسته شده بیمه خسارت آب در خانه های مسکونی را بررسی کرده و میانگین هزینه هر حادثه را پس از کسر سهم بیمه گذار، به این شکل گزارش کرده است:

نمودار ۱ — منبع: مطالعه پرونده های بیمه خسارت آب، موسسه IBHS. ارقام مربوط به بازار آمریکا است و برای درک نسبت اهمیت منابع خطر آورده شده، نه به عنوان معادل ریالی.

نکته ای که در همان گزارش برجسته است: بیش از نیمی از پرونده های بررسی شده به خرابی شلنگ ماشین لباسشویی برمی گشت. یعنی پرخطرترین نقطه، دقیقا همان جایی است که اغلب فراموش می شود پیسوار بگذارند.

راهنمای خرید شیر پیسوار: هفت نکته ای که باید چک کنید

1. وزن و جنس بدنه. برنج در اولویت اول. سبکی مشکوک یعنی زاماک.
2. نوع مکانیزم. برای نقاط دیر دسترس مثل پشت توالت فرنگی و داخل کابینت، سرامیکی ربع گرد را انتخاب کنید.
3. سایز رزوه ورودی و خروجی. پیش از خرید اندازه بگیرید. تبدیل زدن تعداد نقاط نشتی را زیاد می کند.
4. کیفیت آبکاری. پوشش باید یکنواخت و بدون لکه و حباب باشد. پوشش های پیشرفته مثل آبکاری PVD مقاومت خیلی بالاتری در برابر خوردگی دارند.
5. روان بودن دسته. شیر را در محل خرید چند بار باز و بسته کنید. حرکت باید نرم و بدون تقه باشد.
6. گارانتی و اصالت. پیسوار های بدون برند و بدون بسته بندی ریسک بالایی دارند و ارزش صرفه جویی چند ده هزار تومانی را ندارند.
7. هماهنگی با ست شیرآلات. اگر پیسوار در معرض دید است، رنگ و پرداخت آن را با شیرآلات هماهنگ بگیرید.

باید ها و نباید های پیسوار

نصب و تعویض پیسوار، مرحله به مرحله

اگر پیسوار روکار و در دسترس است، تعویض آن کار پیچیده ای نیست. مسیر کلی این است:

1. قطع آب اصلی. کلید اصلی واحد یا کنتور را ببندید.
2. تخلیه فشار. شیر روشویی را باز کنید تا آب باقیمانده خط بیرون بیاید.
3. جمع کردن آب. یک ظرف کم عمق و حوله زیر محل کار بگذارید. همیشه چند صد میلی لیتر آب در لوله می ماند.
4. جدا کردن شلنگ رابط. مهره سمت پیسوار را با آچار فرانسه باز کنید.
5. باز کردن پیسوار قدیمی. در خلاف جهت عقربه ساعت. رزوه دیوار را با آچار دوم نگه دارید تا نچرخد.
6. تمیز کردن رزوه. باقیمانده تفلون و رسوب را با برس سیمی نرم پاک کنید.
7. پیچیدن نوار تفلون. در جهت رزوه، حدود شش تا هشت دور، محکم و صاف.
8. بستن پیسوار جدید. دستی بپیچانید تا جا برود، بعد با آچار حدود یک تا دو دور سفت کنید. زور بی رویه ممنوع.
9. اتصال شلنگ. واشر داخل مهره را چک کنید که سر جایش باشد.
10. تست. آب اصلی را آرام باز کنید. اتصالات را خشک کنید و ده دقیقه زیر نظر بگیرید. یک بار هم پیسوار را ببندید و باز کنید تا آب بندی در هر دو حالت تایید شود.

عیب یابی: پنج مشکل رایج و راه حل

جدول ۵: عیب یابی میدانی بر پایه تجربه کارشناسان بازرگانی تیام

نگهداری و طول عمر

پیسوار جزو قطعاتی است که کسی به آن سر نمی زند تا روزی که خراب شود. چند عادت ساده عمرش را چند برابر می کند:

• سالی یک بار تمرین باز و بسته. ساده ترین و موثرترین کار است. حرکت دوره ای نمی گذارد رسوب دیسک یا واشر را قفل کند.
• در مناطق با آب سخت، بازه را به شش ماه کاهش دهید. بخش هایی از تهران و شهرهای مرکزی سختی آب بالایی دارند.
• هنگام هر تعمیر روشویی یا توالت، وضعیت پیسوار را هم چک کنید. هزینه تعویض پیشگیرانه در برابر هزینه خسارت آب ناچیز است.
• شلنگ رابط را جدی بگیرید. شلنگ فلزی بافته دار عمر بیشتری از شلنگ های لاستیکی ساده دارد.

یک پیسوار برنجی مرغوب با نگهداری معمولی به راحتی ده تا پانزده سال کار می کند. مدل های زاماکی و بی برند گاهی حتی به پنج سال هم نمی رسند.

چند دانستنی کوتاه

• شکل L بدنه فقط برای جاگیری نیست. تغییر مسیر ۹۰ درجه باعث می شود ذرات معلق کمتر روی نشیمنگاه شیر بنشینند.
• در استاندارد اروپایی برای این خانواده شیرها، آزمون صوتی هم تعریف شده است. یعنی صدای عبور آب هم یک شاخص کیفی به حساب می آید، نه فقط آب بندی.
• پیسوار دسته پروانه ای در فضاهای عمومی و مشترک بهتر است، چون بدون ابزار قابل چرخاندن است. دسته اهرمی برای فضای تنگ راحت تر است.
• در بازار ایران پیسوار های آبکاری سفید و مشکی مات هم آمده اند که برای سرویس های مینیمال با شیرآلات راسان یا شیرآلات کلار هماهنگ می شوند.
• پیسوار قطعه ای است که در ساخت و سازها معمولا آخر از همه انتخاب می شود و اغلب ارزان ترین گزینه موجود خریداری می شود. همین انتخاب لحظه آخری، منشا بخش بزرگی از نشتی های سال های بعد است.

سوالات متداول درباره شیر پیسوار

جمع بندی

پیسوار ارزان ترین بیمه نامه سیستم لوله کشی خانه است. یک قطعه کوچک که در روز خرید کمترین توجه را می گیرد و در روز حادثه، بیشترین تفاوت را می سازد. سه تصمیم کلیدی موقع خرید این است: بدنه برنجی انتخاب کنید، برای نقاط دیر دسترس مدل سرامیکی ربع گرد بگیرید و سایز رزوه را قبل از خرید اندازه بگیرید.

و یک عادت ساده که بیشتر از هر انتخاب دیگری اثر دارد: سالی یک بار همه پیسوار های خانه را ببندید و باز کنید.

مطالب مرتبط

• کارتریج شیرآلات چیست و چطور تعویض می شود
• چرا آلیاژ برنج در شیرآلات ساختمانی اهمیت دارد
• آبکاری PVD و تاثیر آن بر دوام شیرآلات
• راهنمای انتخاب فلاش تانک های سارودی